Bài học từ Steve Jobs

Steve Jobs là một trong những thần tượng của tôi. Ông đã truyền cảm hứng cho tôi không chỉ bằng sự hiện hữu tuyệt vời của Apple gần 50 năm qua mà còn thông qua đời sống cá nhân của ông: tập trung vào những điều quan trọng, tin vào trực giác, tư duy đơn giản và theo đuổi tiêu chuẩn cao. Tôi đúc kết từ ông bốn bài học:

(1) Không xiềng xích nào trói buộc đôi chân ta

Từ những ngày trẻ, Steve Jobs đã dành thời gian để trải nghiệm một đời sống tự do, phiêu lưu, và theo đuổi những huyền bí từ bên trong con người hơn là dành thời gian trả lời câu hỏi mình sẽ làm một công việc gì hay trở thành một ai đó. Steve là một người theo đuổi triết lý phương Đông (Phật Pháp, Thiền Định), ông đã ý thức sâu sắc về “cái chết” một cách nghiêm túc. Ông ý thức mạnh mẽ về cái chết như một công cụ để thúc đẩy cuộc sống một người thay đổi. Ông đề cao trực giác, cảm xúc và tin vào tiếng gọi từ bên trong chính mình. Trên hành trình trưởng thành, đã nhiều lần ông thể hiện cảm xúc và con người của mình hết sức bản năng, ông khóc khi thấy đau đớn, không ngại việc chỉ trích ai đó, không ngại vòi vĩnh những điều mình đáng có và không ngại thể hiện sự khác biệt trong những thói quen của chính mình.

Trong bối cảnh mạng xã hội tràn lan những thông điệp về việc trở thành một con người tốt, tử tế thông qua “đạo đức nhân cách” – bộ quy tắc ứng xử cá nhân và xã hội, thì thay vào đó tôi tin rằng việc thể hiện cảm xúc, nội tâm một cách chân thật và không bị trói buộc bởi định kiến, lời giáo điều hay lo sợ chỉ trích lại cần đề cao hơn. Vì một khi thể hiện chính mình hết sức tự nhiên: nếu ta đã lớn tiếng, đã chỉ trích, thì cũng chỉ là cách ta làm cho tâm can mình được gột rửa và loại bỏ phiền muộn.

Có quá thô lỗ, thiếu chuyên nghiệp, thiếu tử tế chăng? Những danh từ này đến từ đâu và dành cho ai? Như thế nào tốt cho một người và tốt cho bạn – nếu họ không nhận ra họ cần thay đổi? Vậy nếu chú tâm vào kết quả thì cách thức liệu có còn quan trọng?

(2) Dám tin

Câu chuyện tin vào trực giác và cuộc sống luôn thay đổi là mẩu chuyện Steve Jobs đã lặp lại rất nhiều lần trong cuộc sống với những biến thể khác nhau trong các bài diễn văn tại các trường đại học. “Chúng ta không thể kết nối các điểm khi nhìn về phía trước. Chúng ta chỉ có thể kết nối các điểm khi nhìn về phía sau.” Điều này làm tôi nhận ra rằng ông tin vững vàng vào một vài triết lý cơ bản, sau là nghiêm túc chiêm nghiệm và tập trung vào triết lý đó qua nhiều tháng năm, qua nhiều cột mốc trong đời ông.

Tôi nhìn nhận vào chính cuộc sống mình. Dù bạn phát xuất từ cái nôi tôn giáo nào đi chăng nữa, bạn phải dám tin để hiểu nó trước hết, và sau đó là thoát khỏi nó. Dám tin vào con đường mình chọn và sau là kết nối các điểm.

(3) Đơn giản là một việc làm rất khó

Chúng ta thường chỉ thấy những câu chuyện bề nổi về “Sự đơn giản” qua các sản phẩm mà Apple đã làm dưới bàn tay Steve. Tuy nhiên, tôi cảm nhận tinh thần này sâu sắc từ mọi ngóc ngách trong cuộc sống của ông hơn hết. Từ cách ông giải thích và đặt vấn đề trong những lĩnh vực mình quan tâm một cách cô đọng, dễ nghe và đầy lôi cuốn. Với tôi, các cửa hàng Apple, trụ sở của Pixar và Apple mới chính là tác phẩm nghệ thuật thể hiện rõ tinh thần đơn giản của Steve Jobs trong việc tuyển chọn nguyên vật liệu, thiết kế đường lối và không gian sao cho hợp lý và thẩm mỹ nhất.

Đơn giản là một việc làm khó, nếu ta không đủ kiên trì đủ lâu trong một lĩnh vực để khai thác chiều sâu của nó thì ta sẽ không thấy được “lỗ hổng”.

(4) Gu nghệ thuật

Steve Jobs đam mê sưu tầm các đĩa album của Bob Dylan, ông trung thành với Mercedes-Benz, chiếc áo cổ lọ phải được thiết kế riêng với dòng vải cao cấp, các tấm kính khổng lồ được uốn cong tại bản doanh Apple, Pixar làm phim trẻ em nhưng người lớn vẫn có thể cảm nhận được ý nghĩa. Việc ông giữ cho nhất quán các thói quen, sở thích về nghệ thuật xuyên suốt nhiều năm đã nâng cao gu nghệ thuật của Steve Jobs, điều này thể hiện rõ rằng các sản phẩm về sau của Apple dưới thời Steve ngày càng được thu nhỏ.

Tôi tin rằng nghệ thuật không chỉ đóng vai trò quan trọng trong công việc thiết kế sản phẩm nói riêng mà cả cuộc sống nói chung. Để tăng gu nghệ thuật, chúng ta phải nghiêm túc tuyển chọn đầu vào, thiện cảm với mọi sự, tiêu thụ và đánh giá nó hết sức kỹ lưỡng. Những hoạt động tiêu thụ nghệ thuật hàng ngày như nghe nhạc, đọc sách, v.v tưởng chừng nhỏ nhưng cần chú tâm hơn vào cái cốt lõi của nó để đánh giá một cách nghiêm túc hơn là giải trí. Những tên tuổi lớn, những tác phẩm bền vững với thời gian là điểm xuất phát cho bất kỳ ai muốn nâng cao gu nghệ thuật của mình.

Nghệ thuật không phải là thứ dành cho những ai có thể cảm nhận nó, mà nghệ thuật chính là tiếng lòng sâu thẳm của mỗi con người trên cõi này.

Những câu trích dẫn yêu thích

• Technology alone is not enough. It’s technology married with the liberal arts, married with the humanities, that yields the results that makes our hearts sing.
• Deciding what not to do is as important as deciding what to do.
• Sometimes life is going to hit you in the head with a brick. Don’t lose faith.
• You can’t connect the dots looking forward; you can only connect them looking backwards. So you have to trust that the dots will somehow connect in your future. You have to trust in something – your gut, destiny, life, karma, whatever. This approach has never let me down, and it has made all the difference in my life.
• And one more thing.
• Japan’s very interesting. Some people think it copies things. I don’t think that anymore. I think what they do is reinvent things. They will get something that’s already been invented and study it until they thoroughly understand it. In some cases, they understand it better than the original inventor.
• Design is the fundamental soul of a man-made creation that ends up expressing itself in successive outer layers of the product or service. The iMac is not just the color or translucence or the shape of the shell. The essence of the iMac is to be the finest possible consumer computer in which each element plays together.